Legiony rzymskie obwołały Dioklecjana (284-305) augustem, fakt ten bezsprzecznie stanowił novum i świadczył o zaostrzających się problemach. Z przyczyn zewnętrznych i zewnętrznych Imperium pogłębiało się w kryzysie, z tego powodu za współrządcę obrał sobie Dioklecjan, augusta Maksymiana (286), oddał mu zachodnią część Imperium z Mediolanem jako nową siedzibą, a sobie zachował wschodnią część państwa z rezydencją w Nikomedii. Aby nie dopuścić do obwoływania kolejnych augustów przez legiony, august Dioklecjan powołał dwóch pomocników – cesarzy, którzy to po śmierci , mieli odziedziczyć tytuł augusta. Byli to Galeriusz i wybitny wódz legionów Konstancjusz Chlorus, który to pomagał Maksymianowi w rządzeniu zachodnią częścią. Do prześladowań doszło w momencie realizacji polityki odnowy i wzmocnienia Imperium Rzymskiego. Po usunięciu wszelakiego rodzaju przeciwności politycznych i ekonomicznych w państwie august Dioklecjan zapragnął powrócić do starych kultów bóstw rzymskich, sam obwołując się bogiem rozpoczął walkę z innymi, obcymi kultami, głównie z chrześcijaństwem. Co ciekawe obaj auguści obwołali się bogami na ziemi, Dioklecjan przyjął tytuł Jowisza – syna najwyższego bóstwa Jupitera, a Maksymian tytuł Herakliusza, syna Herkulesa. W pierwszej fazie Dioklecjan chciał oczyścić wojsko, dbając o czystość kultu rzymskich bogów w armii. Jako przykład oporu może zaświadczyć centaurion Marcellus. Ów człowiek odmówił pełnienia służby wojskowej, gdyż jako chrześcijanin nie chciał oddać cześć Jowiszowi i Herkulesowi jako bóstwom w osobie augustów. Inni żołnierze– chrześcijanie nie chcieli składać ofiar, wieść o tym fakcie szybko dotarła do Dioklecjana, który wydał edykt w 299 roku, w którym stanowczo nakazał składać ofiary bóstwom za groźbą usunięcia z wojska i z pełnionych stanowisk.
Kolejny edykt Dioklecjana wydany w dniu 23 II 303 roku dążył do całkowitej likwidacji religii chrześcijańskiej. August nakazał niszczenie świątyń chrześcijańskich, spalenie świętych ksiąg, zakazał gromadzenia się wyznawców Chrystusa. Urzędnicy po odmówieniu złożenia ofiary rzymskim bogom, tracili swoje urzędy, wszystkich chrześcijan uznano za niezdolnych prawnie do piastowania jakichkolwiek urzędów w państwie. Powszechnie nie stosowano kar śmierci, mimo to znane są przypadki jej zastosowania. W 303 roku wydano jeszcze dwa edykty. Na mocy drugiego edyktu, cesarz wtrącił chrześcijan do więzień, które zapełniły się do tego stopnia, że brakowało miejsc dla pospolitych przestępców. Uwolnienie następowało w momencie złożenia bóstwom rzymskim ofiar. Trzeci edykt nakazał, aby kapłani chrześcijańscy składali ofiary, nie uczyniwszy tego, mieli być poddani torturom, po których w przypadku nieustępliwości kapłana, stosowano karę śmierci. W roku następnym cesarz w edykcie wydanym z powodu nieudanych obchodów 20- lecia obchodów swoich rządów, nakazał wszystkim chrześcijanom złożyć ofiary. Po tym fakcie rozpoczęło się krwawe prześladowanie. Nowymi imperatorami zostali Galeriusz na wschodzie, który przyjął jako współpracownika Maksymina Daję, oraz Konstancjusz Chlorus z Sewerusem w zachodniej części Imperium. Prześladowanie utrzymano tylko na wschodzie. Na zachodzie Konstancjusz nie włączył się w prześladowania. Po śmierci Konstancjusza legiony obwołały Konstantyna na augusta. Ten nie prześladował chrześcijan, co więcej ta postać wpisze się złotymi zgłoskami w historię kościoła katolickiego. Do 311 roku na wschodzie Galeriusz i Maksymin Daja brutalnie kontynuowali politykę Dioklecjana. Najdotkliwiej prześladowania dotknęły Egipt, gdzie dziennie według Euzebiusza z Cezarei skazywano od 10 do 60 chrześcijan, w tym również dzieci.We Frygii, gdzie jedna z wiosek była całkowicie chrześcijańska, spalono ową wioskę z całym dobytkiem chrześcijan. Męczennicy tego okresu to: św. Agnieszka w Rzymie, bp Ireneusz z Syrmium w Panonii, Lucjan z Antiochii – założyciel szkoły katechetycznej i biskup Piotr w Aleksandrii. W 311 roku już na łożu śmierci august Galeriusz wydał edykt tolerancyjny, w którym prosił chrześcijan by modlili się do swego boga za pomyślność cesarstwa. Jego następca Maksymin Daja jednak nie utrzymał tegoż edyktu i ponowił prześladowania. Ten stan rzeczy trwał do 313 roku, kiedy to pokonany Maksymin Daja pod Adrianopolem zmarł, a nowy cesarz Licyniusz, wraz z Konstantynem Wielkim wydali edykty tolerancyjne.
